Na scenie niejednokrotnie wykorzystywane są autentyczne części stroju pozostałe po przodkach. W latach międzywojennych strój ten opisała niemiecka badaczka Elisabeth Grabowski, wspominali o nim Agnieszka i Tadeusz Dobrowolscy. Niemniej w latach międzywojennych strój ten uznawano za zaginiony. Nakryciem głowy był różnorodne chustki, wiązane na węzeł z tyłu głowy, ale czasem z końców chustki skrzyżowanych na karku wiązano węzeł wysoko nad czołem. Przód buroków, a także późniejszych spódnic, osłaniały fartuchy – dawniejsze z pasiastych samodziałów, późniejsze z tkanin fabrycznych. Strój ludowy w okolicy Częstochowy należy jednak do grupy strojów mazowieckich, dla których charakterystyczne jest zastosowanie samodziałowych tkanin pasiastych.

  • Integralną częścią śląskich przekazów ludowych są opowieści podaniowe o tematyce społeczno-historycznej, szczególnie popularne w czasach nasilającej się na tych terenach germanizacji.
  • Taka suknia nie wymagała już okrywania stanika ani odrębnym gorsetem, jakiego w stroju pszczyńskim nie znano, ani chustką, jak to czyniły raciborzanki.
  • Moryrok pod spódnicą kiecki był ważny, bo kiedy padał deszcz, kobiety dla ochrony przed nim zarzucały na głowę tylną część zewnętrznej spódnicy, moryrok bezpiecznie osłaniał wtedy bieliznę.
  • Na północ od Żywca, „na dolinach”, w okolicach Białej (obecnie części miasta Bielsko-Biała), np.
  • Charakterystyczne były pięknie haftowane fartuchy z białego płótna, ale także z płótna w białe i niebieskie paski, zwane pisiatymi.

Charakterystyczną górną częścią stroju kobiet były jakle (powszechne zresztą na całym Górnym Śląsku), czyli luźne kaftany z długim rękawem. Te podstawowe części stroju były zasadą także w odmianie pszczyńskiej czy raciborskiej, choć różniły się szczegółami kroju; niemniej jak już wspomniano, dla wszystkich odmian wspólna była zasada trwałego połączenia obu części kiecki, czyli spódnicy i stanika. Dolna część paradnego męskiego stroju to żółtawe spodnie irchowe, zwane jelyniokami albo skórzokami, wpuszczane w cholewy wysokich butów, tzw.

Stroje ludowe w małopolskiej części województwa śląskiego

Dwie ostatnie części stroju zasługują na szczególną uwagę jako elementy o wyjątkowej wartości estetycznej, o znaczeniu wręcz symbolicznym dla obrazu kobiecego, zwłaszcza dziewczęcego stroju rozbarskiego. Mogły być zakładane do odświętnej jedwabnej jakli, ale najczęściej zdobiły głowy młodych mężatek wystrojonych w kabotki i wierzchnie. Takie chustki stanowiły nakrycie głowy mężatek wystrojonych na szczególnie uroczyste okazje.

Ludowa kultura muzyczna Śląska Cieszyńskiego

W XIX wieku w stroju górali upowszechniły się kamizelki szyte z fabrycznego sukna granatowego, czarnego lub czerwonego. W stroju męskim spadkiem po dawnej kulturze pasterskiej, w której użytkowano wełnę własnych owiec, są części ubioru wykonane z folowanego sukna (o foluszu zob. w rozdziale „Strój Górali Śląskich”). W Wiśle ten proces rozpoczął się już pod koniec XIX wieku, kiedy większość młodych kobiet za swój uznała strój cieszyński, zwany tu śląskim (suknia z żywotkiem zwana jest w Wiśle suknią śląską). Przypomnieć trzeba, że w latach międzywojennych dawny góralski strój kobiecy zaczął ustępować przed zestawem cieszyńskim. Szydełkowe koronki z cienkich nici zaczęły wyrabiać kobiety w Istebnej i Koniakowie na początku XX wieku właśnie po to, żeby umieszczać je w swoich czepcach, jako ozdobne pasy nad czołem.

Słownikpolskiej bajki ludowejred. Violetta Wróblewska

Nagminna stała się praktyka zmiany kolorystyki strojów przez wprowadzanie szerszej palety barw i żywszych odcieni, jakoby milszych oczom oglądających. Prezentacje takie z reguły ograniczano tylko do niektórych wersji stroju, uznanych za najpiękniejsze. Dla zespołów folklorystycznych stroje szyte są współcześnie jako rekonstrukcje, niejednokrotnie przy tym pojawiają się problemy braku odpowiednich tkanin. Istotnym elementem jest pamięć rodzinna, świadomość, że taki strój nosiły kiedyś znane bliskie osoby, babcie i dziadkowie.

Pan młody szedł do ślubu w stroju miejskim, w czarnym smokingu lub garniturze, białej koszuli z muszką, na głowie miał cylinder lub melonik. Większe chustki wełniane (gładkie popielate, beżowe, zielonkawe) z długimi, jedwabnymi frędzlami wiązały pod brodą. Do spódnic, które z czasem przestano łączyć trwale ze stanikiem, kobiety zakładały lajbiki z kiełbasą, czyli osobne płócienne staniki z zamocowanymi w pasie wypchanymi wałkami, które zapobiegały obsuwaniu się halek i spódnicy, a także pogrubiały kobietę w talii. Na spódnicę nakładano fartuch szyty z wzorzystych brokatowych tkanin o wzorach kwiatowych. Jak pisze Julita Ćwikła, kobiety ubierały wówczas krótkie i dopasowane kaftany szpyndzery, szyte z wzorzystych taft i atłasów, zapinane z przodu na haftki i pasek z klamrą, o szerokich kołnierzach z frędzlami. Według badaczki zasięg tego stroju jeszcze przed II wojną światową obejmował poza ziemią raciborską także powiaty głubczycki, część rybnickiego, wodzisławskiego oraz Śląsk Opawski.

Dobrze dokumentują strój męski akwarele z 1840 roku autorstwa Jakuba Alta. Na płócienne bluzki koszułki z krótkimi bufiastymi rękawami wiązały złożone w trójkąt wełniane chustki, tkane we wzory kwiatowe. Zakładały jasne, taftowe, mieniące się spódnice glorki oraz kwieciste, kremowe fartuchy.

To pozostało jako wspólne dziedzictwo kulturowe karpackich grup góralskich i wpłynęło na swoistość strojów gaik wiosenny góralskich, ich wyraźną odmienność od strojów noszonych „na dolinach”. Rekonstrukcje stroju laskiego prezentują zespoły folklorystyczne z czeskiej Orłowej (okolice Karwiny). W tamtym czasie strój taki noszono na rozleglejszym terenie, na północy aż po Strumień. Mężatki okrywały głowy czepcami, których koronkowy brzeg widoczny był wysoko nad czołem. Na północny-zachód od Cieszyna, w okolicach Zebrzydowic i dalej w kierunku Jastrzębia-Zdroju, a po czeskiej stronie w okolicach Karwiny i Orłowej, mieszkającą tam ludność rolniczą nazywano kiedyś Lachami Śląskimi, a noszony przez nich strój ludowy określano jako laski.

Do popularyzacji śląskich bajek przyczyniają się również pasjonaci „małej ojczyzny”, m.in. Znaczenie indywidualnych nosicieli tradycji oralnej zaczęto uświadamiać sobie dopiero w XX wieku. Należą do nich przede wszystkim Pustecki – duch kopalni, odpowiednik górnośląskiego skarbnika, który ostrzega górników przed katastrofą, oprowadza ich po podziemnych → skarbach, oraz tzw. Stosunkowo znaczny jest procentowy udział baśni śląskiej w ogólnopolskim repertuarze bajkowym, który po uwzględnieniu nieodnotowanych w PBL wątków wynosi około 13,5 %. Jednym z najpopularniejszych bohaterów śląskich podań wierzeniowych jest utopiec (→ Topielec). Temat śpiącego wojska (Hajduk-Nijakowska 1980) i jego patronki, księżnej śląskiej Jadwigi (→ Śpiący rycerze).

Chustki te, zwane szatkami, osłaniały plecy i przód bluzki, na piersiach końce chustki były skrzyżowane, związane na plecach lub zatknięte za pasek fartucha. Ludowy strój męski z końcem XIX wieku wyparty został przez ubiory miejskie. Do kaftanów kobiety zakładały spódnice mazelonki, uszyte z cienkich wełnianych i jedwabnych materiałów, najczęściej w kolorze zielonym, brązowym, tabaczkowym bądź czarnym. Najstarsze elementy stroju w kolekcji Muzeum w Raciborzu pochodzą z połowy XIX wieku.

W Rudzie Śląskiej powstanie kuchnia i jadłodajnia dla osób potrzebujących? Miasto rozmawiało o nowej inicjatywie

Dzięki pracy kilku pokoleń etnografów bogate zestawy odświętnych strojów, w tym cenne archaiczne wersje, trafiły do zbiorów muzealnych. Pojedyncze obiekty (np. chusty, korale) bywają przechowywane jako rodzinne pamiątki. Nabycie paradnych ubiorów, wykonywanych z tkanin samodziałowych lub fabrycznych, zdobionych aplikacjami, haftami, koronkami, dekoracyjnymi guzami itp., wiązało się z pokaźnym wydatkiem. Pod nazwą strój ludowy rozumie się zazwyczaj paradne, odświętne wersje odzieży mieszkańców dawnej wsi.

W latach międzywojennych w północnej części omawianego obszaru zaznaczyły się wpływy stroju rozbarskiego, ale istotniejszy był proces stopniowej zamiany ubiorów wiejskich na miejskie, co dotyczyło przede wszystkim młodszych osób. Wychodziły z użytku dawne tkaniny i najstarsze elementy ubioru, popularność zyskały wygodne jakle i prostsze nakrycia głowy (np. mocne krochmalenie chust czepcowych wyeliminowało chomliczki, czyli konstrukcje nadające czepcowi pożądany kształt i sztywność). Fartuchy w stroju rozbarskim, o długości równej z kiecką, były charakterystyczne przez swoją obfitość, szyto je z dwóch „szerzyn” tkaniny, układanej w pasie w drobniutkie fałdki.